Een enkelbandje als alternatief?

Door Sophie De Wit op 28 maart 2012, over deze onderwerpen: Justitie

Onze minister van Justitie heeft het weer gedaan! Een zoveelste aankondiging, ditmaal vanuit de gevangenis van Hasselt. Getroffen door de pakkende getuigenis van één van de 350 personen die jaarlijks in voorlopige hechtenis worden geplaatst, stelde Annemie Turtelboom onomwonden dat ze de wet op de voorlopige hechtenis wil hervormen en dat ze wil mogelijk maken dat ”verdachten hun straf via elektronisch toezicht kunnen uitzitten in plaats van een zware (mogelijks onterechte) voorlopige hechtenis” (sic).

De economiste Turtelboom vergat hierbij even dat een verdachte geen straf uit te zitten heeft: hij of zij is immers nog niet eens veroordeeld. Tijdens het onderzoek geldt tot nader order nog steeds het vermoeden van onschuld.

Maar onbewust legde onze minister wel de vinger op de wonde: de voorlopige hechtenis wordt in de praktijk, ingevolge een nog steeds erg gebrekkige strafuitvoering na veroordeling, jammer genoeg nog al te vaak aangewend als voorbestraffing.  En dat kan eigenlijk niet.  Een voorlopige hechtenis van een verdachte kan immers slechts onder strikte wettelijke  voorwaarden: bij zeer ernstige feiten wegens de openbare veiligheid, bij de overige feiten wegens de noodzaak voor het onderzoek en in het bijzonder omwille van het vlucht-, recidive- of collusiegevaar. De hechtenis moet deze risico’s uitsluiten, in het belang van onze veiligheid.

En net dat wil de minister vervangen door het dragen van een enkelband.

Hoewel dit idee op het eerste zicht in sommige gevallen nog niet zo slecht en zelfs zinvol lijkt -volgens de minister, zo blijkt nu, komen 5 tot 10 % van de hechtenisdossiers hiervoor in aanmerking -rijzen toch onmiddellijk een aantal vragen, juridisch en praktisch.

Hoe of aan de hand van welke (wettelijke) criteria gaat men bepalen welke dossiers wel of niet in aanmerking komen? Hoe zal een enkelband kunnen verhinderen dat men zou vluchten, dat nieuwe feiten zouden worden gepleegd of dat een verdachte bewijzen zou wegmaken? Wil de minister dan de desbetreffende wettelijke voorwaarden uit de hechteniswet laten schrappen?  Zal zij dat dan doen voor de 5 à 10 % in aanmerking komende hechtenisdossiers of meteen voor alle dossiers?  En in het laatste geval, raakt zij dan niet aan het fundament van de voorlopige hechtenis, waarbij zij diezelfde voorlopige hechtenis haar bestaansreden ontneemt?  Antwoorden hierop blijven voorlopig uit.

Naast de juridische kwesties stelt zich nog een veel prangender probleem: hoe gaat zij dit succesvol in praktijk brengen?

Van de bijna 11 000 gevangenen in België is 34 % aangehouden in het kader van de voorlopige hechtenis, dus ongeveer 3 740 personen. Er zou dus extra capaciteit voor elektronisch toezicht moet voorzien worden voor 5 à 10 % voorlopige hechtenissen of 187 à 374 personen.

Ook al dient onmiddellijk opgemerkt dat het overbevolkingsprobleem in de gevangenissen hiermee niet meteen zal worden opgelost, lijken 187 à 374 extra enkelbanden op het eerste zicht zeker een haalbare kaart.

Er is echter een grote maar.

Immers: op dit ogenblik is er voor de definitief veroordeelden capaciteit voor 1 500 enkelbanden, het huidige streefdoel van deze en de vorige regering.  En zelfs dat aantal wordt in de praktijk niet eens gehaald. Momenteel staan er amper 1 068 veroordeelden onder elektronisch toezicht en bestaan er zeer lange wachtlijsten. Liefst 2 000 definitief veroordeelden zitten thuis te wachten op een enkelband. Daar zouden nu nog de hogervermelde personen in voorlopige hechtenis bovenop komen. Het Nationaal Centrum voor Elektronisch Toezicht (NCET) kan het werk nu al niet meer aan en moet gereorganiseerd worden.

Deze wachtlijsten en wachttijden komen dan nog eens bovenop het gegeven dat een definitieve veroordeling vaak pas jaren na het plegen van de feiten volgt. Na die veroordeling is het wachten op het “gevangenisbriefje”, de uitnodiging om je aan een gevangenis aan te melden om de opgelegde straf uit te zitten.  Bij aanmelding in de gevangenis kan dan aan de gevangenisdirecteur elektronisch toezicht gevraagd worden, waarna je vaak terug naar huis gestuurd wordt in afwachting van een daartoe uit te voeren maatschappelijk onderzoek. Indien dat dan gunstig uitvalt, is het nog weken, soms maanden wachten op het mobiele team om de enkelband te plaatsen. Van een lik-op-stuk-beleid kan je in deze context dus nog moeilijk spreken.  Over de zin van de straf na al die tijd kan ook nog een boompje opgezet worden. Om effectief te zijn, volgt de straf immers best zo snel mogelijk na de feiten. Quod non in onze Belgische strafuitvoering.

Het elektronisch toezicht kent derhalve al een moeilijke toepassing bij veroordeelden.  Waarom zou dat dan plots werken voor verdachten, waar in het kader van de voorlopige hechtenis helemaal geen tijd of ruimte is voor wachttijden maar echt wel onmiddellijk een enkelband moet kunnen worden geplaatst?

En indien men dan voorrang zou geven aan wie zich in voorlopige hechtenis bevindt, dan worden de wachttijden voor de veroordeelden nog langer en het gevoel van straffeloosheid nog groter.

De minister spant met andere woorden de kar de voor het paard.

Gezien het failliet van onze strafuitvoering - waarbij straffen onder de drie jaar niet eens meer worden uitgevoerd - vaak net de reden is om tijdens het onderzoek via de voorlopige hechtenis aan voorbestraffing te doen, zou de minister beter in eerste instantie de strafuitvoering aanpakken, zodat die straffeloosheid en de daaruit volgende frustratie bij de onderzoekers wordt vermeden. En meteen zou zij beter ook werk maken van de hervorming van justitie en van de strafprocedures zodat een onderzoek en behandeling van een strafzaak niet meer zo lang kunnen aanslepen.  Dat zouden efficiënte maatregelen zijn, die  meteen het werkelijke probleem aanpakken.

Maar op haar wekelijkse aankondigingen in de media na, mochten we van de minister nog steeds geen enkel concreet wettelijk of ander initiatief in die zin ontvangen.

En de boer… die ploegde voort… al dan niet met kar of paard.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is